Việc trong nhà cứ bị hoãn mãi: vì sao, và gỡ theo từng loại
Cái vòi rỉ nước từ tháng trước. Cánh cửa kêu cả năm nay. Cái bóng đèn cháy ở hành lang, ai cũng thấy, chưa ai thay.
Nhà nào cũng có danh sách những việc nhỏ bị hoãn mãi. Bài này nói vì sao chúng bị hoãn — và mỗi loại thì gỡ bằng cách nào.
Năm lý do khiến một việc bị hoãn
Nhận ra đúng lý do thì cách gỡ tự hiện ra.
Không rõ bước đầu tiên. "Sửa nhà tắm" không phải một việc, nó là mười việc. Não gặp thứ mơ hồ thì tự động đẩy sang mai.
Thiếu một thứ nhỏ. Thiếu con vít, thiếu miếng đệm, thiếu cái tuốc nơ vít đúng cỡ. Việc mười phút bị chặn bởi một chuyến ra tiệm.
Không biết gọi ai. Việc cần thợ mà chưa có số thợ thì bị hoãn vô hạn.
Chưa quyết được. Sửa hay thay, làm bây giờ hay đợi sửa nhà luôn thể. Việc bị kẹt ở một quyết định chứ không ở phần thi công.
Đã quen với nó. Cái vòi rỉ nghe mãi thành không nghe nữa. Đây là loại khó nhất vì nó không còn làm phiền ai đủ để ai đứng lên.
Gỡ theo từng loại
Mỗi loại một cách, và không cách nào là "cố gắng hơn".
Không rõ bước đầu → viết ra bước đầu tiên, nhỏ nhất có thể. Không viết "sửa nhà tắm" mà viết "đo cái vòi". Việc đầu tiên nên nhỏ tới mức làm ngay được.
Thiếu thứ nhỏ → lập một danh sách mua chung. Ghi vào điện thoại, gom lại rồi mua một chuyến. Phần lớn nhà có ba bốn việc đang kẹt vì cùng một chuyến ra tiệm chưa đi.
Không biết gọi ai → tìm số trước, gọi sau. Chỉ cần lưu được một số thợ điện, một thợ nước, một thợ khoá là gỡ được cả nhóm việc.
Chưa quyết → đặt hạn cho quyết định. "Cuối tuần này quyết sửa hay thay" — quyết định cũng là một việc, và nó cũng cần được xếp lịch.
Đã quen → nhờ người ngoài chỉ giúp. Người mới tới nhà nhìn ra ngay thứ bạn không còn thấy. Hỏi một người bạn thân: "nhà tớ có gì nhìn kỳ không?"
Mấy việc đừng hoãn
Phần lớn việc hoãn được, nhưng có nhóm thì không.
Rò rỉ nước. Một chỗ rỉ nhỏ làm ẩm tường và mục sàn dần, và hoá đơn nước cũng tăng đều. Chi phí tăng theo thời gian, khác hẳn một cánh cửa kêu.
Mọi thứ liên quan tới điện. Ổ cắm nóng, cầu dao hay nhảy, dây có vết cháy xém, mùi khét — đây là nhóm gọi thợ ngay, không tự xử và không hoãn.
Thứ có thể rơi vào người. Kệ lung lay, đèn lỏng, tranh nặng treo trên chỗ ngồi.
Chống trơn và chỗ tối ở lối đi, nhất là nhà có người lớn tuổi.
Mối mọt. Nó không đứng yên chờ bạn rảnh.
Cách phân biệt gọn: để lâu thì nó tệ hơn hay vẫn vậy? Tệ hơn thì làm sớm; vẫn vậy thì xếp hàng chờ cũng được.
Nếp làm cho việc không dồn lại
Không cần kỷ luật, chỉ cần một khung.
Một danh sách duy nhất. Giấy trên tủ lạnh hoặc ghi chú trên điện thoại — ai trong nhà thấy việc gì thì thêm vào đó. Việc nằm trong đầu một người thì không ai khác làm được.
Một buổi mỗi tháng. Không cần dài; hai tiếng xử được ba bốn việc nhỏ. Đặt lịch cố định thì khỏi phải quyết định mỗi lần.
Xếp theo nhóm, không theo phòng. Việc cần khoan làm cùng nhau, việc cần mua đồ làm cùng nhau. Đỡ hơn nhiều so với đi từng phòng.
Gạch đi khi xong. Nghe nhỏ nhưng đây là thứ giữ cho cái danh sách còn sống — danh sách chỉ thêm mà không bao giờ bớt thì vài tháng nữa không ai mở ra nữa.
Và nếu một việc nằm trong danh sách quá lâu, hãy hỏi thật: có phải mình sẽ không bao giờ làm không? Nếu đúng thì gạch nó đi hoặc gọi thợ — để đó mãi chỉ tốn chỗ trong đầu.
Khi việc bị hoãn vì người trong nhà không thống nhất
Đây là loại thứ sáu, và nó khác hẳn năm loại trên.
Một người muốn sửa, một người thấy chưa cần. Việc không nhúc nhích, và mỗi lần nhắc lại thành một lần khó chịu.
Cách thường gỡ được: tách việc lớn thành phần ai cũng đồng ý và phần còn tranh luận. Sửa chỗ dột thì ai cũng đồng ý; đổi toàn bộ gạch thì bàn sau. Làm phần đồng ý trước, và nhiều khi phần kia tự nhỏ đi.
Và tránh dùng lý do lý số để thúc: nói rằng không sửa thì sẽ gặp chuyện là đặt một nỗi lo lên người khác — họ sẽ chiều theo, nhưng chuyện đó ở lại lâu hơn cái vòi vừa sửa.
Việc nhỏ làm ngay hay gom lại
Hai cách đều đúng, và biết lúc nào dùng cách nào thì đỡ mệt hơn hẳn.
Làm ngay khi việc dưới hai phút và bạn đang đứng ngay đó — treo lại cái móc, siết con vít lỏng, thay cuộn giấy. Ghi vào danh sách những việc này còn tốn công hơn là làm.
Gom lại khi việc cần dụng cụ, cần bụi bặm, cần dọn sau — khoan, sơn, cưa. Bày ra một lần làm ba việc rẻ hơn bày ra ba lần.
Ranh giới hay dùng là hai phút: dưới thì làm, trên thì ghi.
Một chỗ hay hỏng: ghi cả việc hai phút vào danh sách. Danh sách dài ra vì toàn việc lẽ ra đã xong, rồi nhìn vào thấy nản và không ai mở nữa.
Và với nhà nhiều người, nói rõ luật này ra thành lời: thấy việc dưới hai phút thì cứ làm, không cần chờ ai. Đó là cách giảm được nhiều nhất phần việc dồn lên một người.
Ba điều gọn lại
Một, nhận ra đúng lý do bị hoãn thì cách gỡ tự hiện ra — và không lý do nào gỡ được bằng cách cố gắng hơn.
Hai, phân biệt bằng một câu: để lâu thì nó tệ hơn hay vẫn vậy; rò nước, chuyện điện, thứ có thể rơi và mối mọt là nhóm tệ hơn theo thời gian.
Ba, giữ một danh sách duy nhất mà ai trong nhà cũng thêm được, và nhớ gạch đi khi xong — danh sách chỉ thêm không bớt thì vài tháng nữa không ai mở ra nữa.