Tự làm hay gọi thợ: cách quyết cho từng việc trong nhà

Mỗi việc trong nhà đều có hai đường: tự làm hoặc gọi thợ. Chọn sai đường thì hoặc bạn trả tiền cho việc lẽ ra mình làm được trong nửa tiếng, hoặc bạn tự làm một việc mà sai một chút là nguy hiểm.

Bài này đưa ra cách quyết, và một danh sách phân loại để khỏi phải nghĩ lại mỗi lần.

Bốn câu hỏi trước khi quyết

• Sai thì hậu quả là gì? Xấu một chút, hay cháy nổ và điện giật.
• Có quy định bắt buộc phải là người có chuyên môn không?
• Mình có dụng cụ không, và mua dụng cụ có đắt hơn thuê thợ không.
• Mất bao lâu? Việc thợ làm một giờ có khi bạn làm cả ngày.
• Câu đầu tiên quan trọng nhất, ba câu sau chỉ là chuyện tiền và thời gian.

Việc nên gọi thợ, không bàn

1. Đấu nối điện trong tủ điện, thay aptomat, kéo dây mới.
2. Mọi việc liên quan tới gas: lắp bình, thay ống, xử lý rò.
3. Đục tường chịu lực, đụng dầm cột, sửa kết cấu.
4. Chống thấm mái, sửa ống nước âm tường.
5. Việc phải trèo cao ngoài nhà — ngã là chuyện lớn nhất trong cả bài này.

Việc tự làm được

• Thay bóng đèn, thay vòi sen, thay gioăng vòi.
• Bắt kệ vào tường gạch bằng khoan cầm tay, nếu biết tránh chỗ có dây điện.
• Thông tắc nhẹ bằng dụng cụ cơ khí, không dùng hoá chất mạnh.
• Sơn lại một phòng — tốn công chứ không khó.
• Dán nẹp chống trượt, lắp cổng chắn trẻ, thay chốt cửa.

Việc ở giữa

1. Thay ổ cắm, thay công tắc — làm được nếu ngắt đúng nhánh và biết kiểm bằng bút thử điện; không chắc thì gọi thợ.
2. Lắp quạt trần: phần treo cần bắt chắc vào kết cấu, phần điện cần ngắt nguồn đúng cách.
3. Lát lại vài viên gạch — làm được, nhưng mặt phẳng khó đều.
4. Lắp máy lạnh thì phần khoan có thể tự, phần ga thì không.
5. Nguyên tắc: không chắc thì đó là việc của thợ.

Dụng cụ mua một lần

• Tua vít nhiều đầu, kìm, búa, thước dây, dao rọc.
• Bút thử điện — rẻ và cần cho mọi việc đụng tới ổ cắm.
• Máy khoan loại nhỏ đáng mua nếu nhà bạn tự làm vài việc mỗi năm.
• Thang chắc, có chân chống — đừng đứng lên ghế nhựa.
• Găng tay và kính bảo hộ, hai món rẻ nhất mà hay bị bỏ qua.

Chi phí thật của việc tự làm

1. Tiền dụng cụ cộng vào việc đầu tiên, chia dần cho các việc sau.
2. Thời gian của bạn — một ngày nghỉ cũng là chi phí.
3. Vật tư mua sai phải mua lại, chuyện rất hay xảy ra lần đầu.
4. Làm hỏng rồi gọi thợ chữa thường đắt hơn gọi thợ ngay từ đầu.
5. Tính đủ bốn khoản trước khi kết luận "tự làm rẻ hơn".

Gọi thợ thì hỏi gì

• Báo giá gồm những gì: công, vật tư, đi lại, dọn dẹp.
• Làm trong bao lâu và có phải tắt điện nước không.
• Bảo hành thế nào, và bảo hành bằng gì — lời nói hay giấy.
• Có phát sinh thì báo trước hay tự làm rồi tính sau.
• Chụp ảnh hiện trạng trước khi thợ bắt đầu.

Ở nhà thuê thì khác

1. Hỏng thuộc phần chủ nhà lo thì báo, đừng tự sửa rồi tranh cãi về tiền.
2. Báo bằng tin nhắn để có dấu vết và mốc thời gian.
3. Việc gấp ảnh hưởng an toàn thì xử lý trước, báo ngay sau.
4. Không tự đục tường, đổi khoá, đi dây mới khi chưa hỏi.
5. Đọc lại hợp đồng xem ai chịu loại hỏng nào.

Tìm thợ ở đâu

• Hỏi hàng xóm vừa sửa xong — nguồn tốt nhất và kiểm chứng được ngay.
• Cửa hàng vật tư gần nhà thường biết thợ trong khu.
• Nhóm cư dân của toà nhà có người đã dùng và kể được.
• Thợ làm cho hàng xóm thì tiện gọi lại khi cần bảo hành.
• Hỏi hai ba nơi cho cùng một việc trước khi chốt.

Học cách làm ở đâu

1. Xem hướng dẫn trước, làm sau — xem trọn một lượt chứ đừng vừa xem vừa làm.
2. Đối chiếu hai ba nguồn, nhất là phần an toàn.
3. Hướng dẫn nước ngoài có khi khác chuẩn điện nước ở đây — đọc kỹ chỗ đó.
4. Đọc luôn sách hướng dẫn của chính thiết bị, phần bảo hành nằm trong đó.
5. Tự làm sai cách có khi mất bảo hành — kiểm điều kiện trước.

Chuẩn bị trước khi bắt tay

• Dọn trống chỗ làm và trải bạt hoặc giấy báo.
• Chuẩn bị đủ vật tư trước — chạy đi mua giữa chừng là lúc hay bỏ dở.
• Chụp ảnh hiện trạng, nhất là trước khi tháo thứ có nhiều chi tiết.
• Để ốc vít vào một hộp nhỏ, đừng để rời trên sàn.
• Báo người nhà biết nếu phải cắt điện hay cắt nước.

Biết lúc nào phải dừng

1. Thấy thứ mình không hiểu: dây lạ, ống lạ, vết ẩm bất thường.
2. Tháo ra rồi không biết lắp lại — dừng và chụp ảnh gửi thợ hỏi.
3. Đang mệt hoặc đang vội là lúc dễ làm sai nhất.
4. Trời tối, thiếu sáng thì để mai.
5. Dừng giữa chừng không phải thất bại, làm liều mới là.

Khoan tường: chỗ duy nhất hay ra tai nạn ở việc nhỏ

• Dây điện và ống nước đi trong tường mà mắt không thấy.
• Tránh khoan ngay trên và ngay dưới ổ cắm, công tắc — dây thường chạy dọc theo đó.
• Máy dò kim loại và dây điện rẻ hơn một lần sửa đường ống.
• Khoan nông trước rồi sâu dần, đừng ấn hết cỡ ngay.
• Chạm phải cái gì lạ thì dừng, đừng cố xuyên qua.

Sau khi làm xong

1. Thử lại đầy đủ: bật tắt vài lần, xả nước vài phút, lắc thử chỗ vừa bắt.
2. Dọn sạch mạt khoan và mảnh vụn — trẻ và thú nuôi nhặt bỏ vào miệng.
3. Ghi lại ngày làm và vật tư đã dùng, lần sau cần mua đúng loại.
4. Giữ hoá đơn vật tư cho việc bảo hành.
5. Kiểm lại sau một tuần — nhiều lỗi chỉ lộ sau vài ngày dùng.

Ba việc không tự làm

• Điện trong tủ điện và mọi việc liên quan tới gas.
• Kết cấu công trình — hỏi người có chuyên môn xây dựng.
• Chuyện sức khoẻ thì đi khám, không tự chẩn.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.

Người tự làm giỏi nhất không phải người làm được mọi thứ, mà là người biết rõ ranh giới của mình và không bước qua nó. Làm được năm việc nhỏ đều đặn còn hơn làm một việc lớn rồi phải gọi thợ tới chữa.