Phòng này nóng, phòng kia mát: chênh nhiệt trong cùng một nhà

Cùng một căn nhà, cùng một buổi chiều: phòng này bật quạt vẫn oi, phòng kia đắp chăn mỏng. Chênh lệch vài độ giữa các phòng là chuyện gần như nhà nào cũng có, và nó khiến một nửa số người trong nhà luôn thấy không vừa.

Bài này nói vì sao chênh, cách đo cho ra con số, và những việc cân được nó — xếp theo thứ tự đáng làm và đáng tiền.

Bảy lý do khiến các phòng chênh nhau

Hướng nắng. Phòng nhận nắng chiều nóng hơn hẳn phòng nhận nắng sáng, vì buổi chiều tường và mái đã tích nhiệt cả ngày.

Tầng. Tầng trên cùng nhận nhiệt từ mái; tầng trệt thường mát hơn nhưng lại ẩm hơn.

Diện tích kính. Cửa sổ lớn là nguồn nhiệt lớn, nhất là khi không có gì che bên ngoài.

Thiết bị trong phòng. Máy tính, tủ lạnh, tivi, đèn — mỗi thứ là một lò sưởi nhỏ chạy suốt ngày.

Số người trong phòng. Người cũng toả nhiệt, và phòng đông thì khác hẳn phòng một người.

Luồng gió. Phòng nằm trên đường gió xuyên mát hơn phòng cụt.

Và cách điều hoà được đặt. Một máy cho cả tầng thì phòng gần máy lạnh cóng còn phòng xa vẫn nóng — đây là lý do phổ biến nhất ở nhà ống và căn hộ.

Đo trước, đừng đoán

Cảm giác nóng của mỗi người khác nhau, nên tranh luận trong nhà về việc phòng nào nóng hơn thường không đi tới đâu. Có con số thì khác hẳn.

Hai cái nhiệt kế nhỏ là đủ. Đặt cùng độ cao, cách tường, tránh nắng chiếu thẳng, tránh luồng điều hoà.

Đo vào ba thời điểm: giữa trưa, cuối chiều, và khoảng nửa đêm. Chênh lệch giữa các phòng thường lớn nhất vào cuối chiều.

Ghi lại kèm ngày và thời tiết hôm đó. Vài ngày là ra một bảng đủ dùng.

Đo cả độ ẩm nếu có thể, vì cùng một nhiệt độ mà ẩm cao thì thấy oi hơn nhiều.

Và sờ tường vào cuối chiều. Tường ấm tay nghĩa là nó đang nhả nhiệt vào phòng suốt buổi tối — thông tin này quan trọng hơn con số trên nhiệt kế.

Việc không tốn tiền

Đổi công năng phòng. Việc hiệu quả nhất và rẻ nhất: phòng nóng nhất chuyển thành phòng ít dùng ban ngày, còn phòng mát thành phòng ngủ hoặc chỗ làm việc. Nhiều nhà giữ nguyên bố trí cũ suốt nhiều năm mà chưa từng thử đổi.

Đóng cửa phòng nóng vào ban ngày và mở vào buổi tối khi ngoài trời đã dịu.

Đóng rèm trước khi phòng nóng lên, không phải sau. Che nắng lúc mười giờ sáng hiệu quả hơn nhiều so với lúc hai giờ chiều.

Dời thiết bị toả nhiệt ra khỏi phòng ngủ — máy tính, bộ phát mạng, sạc.

Mở cửa phòng và cửa sổ đối diện vào giờ có gió để tạo luồng xuyên; đóng lại khi hết gió.

Việc tốn ít

Che nắng phía ngoài — mành, tấm che, cây. Che bên ngoài hiệu quả hơn hẳn rèm bên trong, vì nó chặn nhiệt trước khi nhiệt vào phòng.

Rèm dày hoặc rèm hai lớp cho phòng không lắp được gì bên ngoài.

Quạt đặt đúng chỗ. Quạt không làm mát không khí, nó làm mát người — nên đặt sao cho thổi vào người, hoặc đặt ở cửa sổ để đẩy khí nóng ra vào buổi tối.

Miếng dán cách nhiệt cho kính ở phòng có cửa sổ lớn hướng tây.

Và chắn khe hở ở phòng dùng điều hoà — khe dưới cửa, khe cửa sổ; khí lạnh thoát ra là điện chạy không.

Việc tốn nhiều, làm khi sửa nhà

Chống nóng mái — việc đáng nhất cho nhà có tầng trên cùng nóng, và là việc làm một lần.

Cách nhiệt tường hướng tây.

Thêm cửa sổ hoặc ô thoáng cho phòng cụt để có đường gió ra.

Chia lại hệ điều hoà nếu một máy đang phải lo cho nhiều phòng — thường thì thêm một máy nhỏ cho phòng xa rẻ hơn là chạy máy lớn hết công suất cả ngày.

Và làm theo thứ tự: chặn nhiệt từ ngoài trước, rồi mới tính tới máy. Mua máy mạnh hơn cho một phòng chưa chống nóng là trả tiền điện cho phần nhiệt mình chưa chặn.

Khi người trong nhà thấy khác nhau

Phần này không thuộc về kỹ thuật nhưng nó quyết định nhà có êm hay không:

Cảm giác nhiệt khác nhau là chuyện thật — tuổi tác, cơ địa, mức vận động, thuốc đang dùng đều ảnh hưởng. Không ai đang làm quá lên.

Đặt nhiệt độ theo người nhạy cảm nhất rồi để người còn lại điều chỉnh bằng quần áo và chăn — dễ hơn nhiều so với cách ngược lại.

Quạt cá nhân giải quyết được phần lớn tranh cãi ở phòng chung, vì nó làm mát một người mà không đổi nhiệt độ cả phòng.

Và nếu ai đó thấy lạnh hoặc nóng bất thường kéo dài — khác hẳn mọi người trong cùng điều kiện — thì đó là chuyện nên nói với bác sĩ, không phải chuyện chỉnh điều hoà.

Phòng nào nên ưu tiên cân trước

Không phải phòng nóng nhất, mà là phòng mà chênh lệch gây hại nhiều nhất:

Phòng ngủ đứng đầu. Nóng làm khó ngủ, mà thiếu ngủ thì ảnh hưởng tới mọi thứ khác trong ngày. Đây là chỗ đáng chi tiền trước tiên.

Phòng của người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Hai nhóm này chịu nóng và lạnh kém hơn, và thường không tự điều chỉnh được.

Chỗ ngồi làm việc hoặc học — nóng làm mất tập trung rất nhanh, nhiều hơn người ta tưởng.

Phòng có thiết bị dễ hỏng vì nhiệt hoặc có đồ gỗ, đồ giấy quý.

Còn phòng khách và bếp thì xếp sau, vì người ta ở đó theo đợt ngắn và có thể bật quạt lúc dùng.

Ba điều gọn lại

Đo bằng hai cái nhiệt kế nhỏ vào ba thời điểm, và sờ tường vào cuối chiều — tường ấm tay nghĩa là nó nhả nhiệt vào phòng suốt buổi tối.

Việc hiệu quả nhất lại không tốn tiền: đổi công năng phòng. Phòng nóng nhất thành phòng ít dùng ban ngày, phòng mát thành phòng ngủ.

Chặn nhiệt từ ngoài trước, rồi mới tính tới máy — và che nắng phía ngoài hiệu quả hơn hẳn rèm bên trong.