Nắng vào phòng lúc nào, và che ở đâu cho đúng

Hai căn nhà cùng diện tích, cùng số cửa sổ, nhưng một căn mát và sáng dễ chịu, căn kia nóng hầm tới tận tối. Khác nhau nằm ở chỗ mặt kính quay về phía nào, và nắng chiếu vào nó theo góc nào trong ngày.

Đây là phần hoàn toàn quan sát được, không phụ thuộc trường phái nào. Hiểu nó rồi thì biết nên che ở đâu, che kiểu gì, và chỗ nào che cũng không ăn thua.

Mặt trời đi thế nào trong một ngày

• Buổi sáng nắng đến từ phía đông, góc thấp, chiếu xiên sâu vào trong phòng.
• Giữa trưa mặt trời lên cao, nắng gần như dội thẳng xuống mái và sân.
• Chiều nắng chuyển sang phía tây, lại xuống thấp, và lần này chiếu xiên vào lúc nhà đã nóng sẵn từ trưa.
• Góc cao thấp đổi theo mùa: mùa nóng mặt trời đi cao hơn, mùa mát đi thấp hơn và lệch hơn về một bên.
• Cách kiểm nhanh: đứng ở phòng cần xem vào ba thời điểm — chín giờ, giữa trưa, bốn giờ chiều — và nhìn vệt nắng nằm tới đâu trên sàn.

Vì sao nắng chiều gắt hơn nắng sáng

1. Nhà đã tích nhiệt suốt trưa, nắng chiều đổ thêm vào khối đã nóng.
2. Góc chiếu thấp nên ánh nắng vào sâu, tới tận vách trong chứ không dừng ở mép cửa.
3. Mái đua và ban công che kém ở góc thấp — chúng chỉ hiệu quả với nắng từ trên cao.
4. Nhiệt thoát chậm về đêm nếu tường dày và không có gió xuyên phòng.
5. Cùng một diện tích kính, mặt tây thường gây khó chịu hơn mặt đông rõ rệt.

Che bên ngoài ăn đứt che bên trong

• Rèm trong nhà chặn được chói mắt, nhưng nhiệt đã qua kính rồi mới bị chặn — nó nằm lại trong phòng.
• Che phía ngoài kính thì nhiệt bị chặn trước khi vào, chênh lệch cảm nhận được ngay.
• Mái hắt, lam, giàn cây, tấm chắn ngoài ban công đều thuộc nhóm này.
• Chung cư thường không được đổi mặt ngoài, nên lựa chọn còn lại là kính có lớp phản nhiệt hoặc rèm hai lớp dày.
• Trước khi mua rèm đắt tiền, thử che tạm bên ngoài một hôm bằng thứ có sẵn để xem chênh lệch tới đâu.

Che ngang hay che dọc — không giống nhau

• Nắng từ trên cao chặn bằng che ngang: mái đua, ô văng, tấm nằm ngang phía trên cửa.
• Nắng góc thấp phải chặn bằng che dọc: lam đứng, cây bên hông, tấm chắn cạnh cửa.
• Cửa hướng về phía mặt trời lên xuống cần che dọc nhiều hơn che ngang.
• Đặt sai loại thì che rất nhiều mà vẫn nắng — đây là lỗi hay gặp.
• Nhìn vệt nắng trên sàn là biết ngay nên chặn ở đâu.

Sáng mà không nóng

• Ánh sáng phản chiếu mang ít nhiệt hơn nắng chiếu thẳng — đó là lý do phòng hướng ít nắng gắt vẫn sáng đều và dễ chịu.
• Tường sáng màu đối diện cửa sổ giúp hắt sáng vào sâu trong phòng.
• Giếng trời và cửa cao lấy sáng tốt mà ít chói ngang tầm mắt.
• Đừng đổi hết kính thành kính tối màu để chống nóng rồi phải bật đèn cả ngày.
• Mục tiêu là đủ sáng và ít nhiệt, không phải tối đa hoá một trong hai.

Gió xuyên phòng — phần quan trọng ngang ánh sáng

1. Một cửa mở thì không có gió chạy, phải có lối vào và lối ra.
2. Hai cửa ở hai phía đối nhau cho gió xuyên, tốt hơn hẳn hai cửa cùng một mặt tường.
3. Cửa vào nhỏ hơn cửa ra thì luồng gió vào mạnh hơn.
4. Tủ cao chắn ngang lối gió làm hỏng cả bố trí tốt — đồ đạc cũng là một phần của việc thông gió.
5. Quạt đặt đúng chỗ hỗ trợ được luồng sẵn có, thay vì thổi ngược lại nó.

Cây xanh che nắng: được gì và phải để ý gì

• Cây che phía ngoài là cách che tốt vì nó chặn nắng trước khi chạm vào tường và kính.
• Tán lá còn làm dịu không khí quanh nó, khác với tấm chắn cứng vốn tự nóng lên.
• Cây rụng lá theo mùa che nhiều vào mùa nóng và để lọt nắng khi trời mát — một ưu điểm tấm chắn cố định không có.
• Nhưng cây sát tường giữ ẩm cho mảng tường đó, dễ rêu mốc nếu không có khoảng hở cho gió đi qua.
• Rễ cây lớn trồng sát móng hay sát ống ngầm là chuyện cần hỏi thợ trước, không phải việc quyết cho nhanh.
• Chậu trên ban công thì xem tải trọng và chỗ thoát nước, và nhớ rằng chậu nặng đặt nơi cao là chuyện an toàn.

Giờ mở cửa cũng là một công cụ

1. Mở vào lúc ngoài mát hơn trong — thường là sáng sớm và đêm.
2. Đóng và che vào giờ ngoài nóng hơn trong, tức là khoảng giữa trưa tới đầu giờ chiều.
3. Mở suốt cả ngày ở nhà hướng nắng gắt nhiều khi làm phòng nóng thêm chứ không mát đi.
4. Ở khu bụi hoặc ồn thì phải cân nhắc, và lúc đó lọc khí hoặc quạt hút mới là lời giải.
5. Một nếp mở đóng theo giờ không tốn tiền và thường cho khác biệt lớn hơn người ta tưởng.

Thứ tự nên làm, từ rẻ tới đắt

1. Dọn thoáng lối gió và mở đúng cặp cửa vào giờ mát — không tốn đồng nào.
2. Che tạm phía ngoài mặt nắng gắt nhất để đo xem chênh lệch bao nhiêu.
3. Thêm cây hoặc giàn ở phía nắng chiều, nếu có chỗ.
4. Rèm hai lớp cho phòng không thể can thiệp bên ngoài.
5. Dán hoặc thay kính phản nhiệt — tốn hơn, nên làm sau khi đã thử mấy bước trên.
6. Đổi kết cấu che nắng cố định là việc của thợ và cần xin phép ở chung cư.

Đo thay vì đoán

• Một nhiệt kế rẻ đặt trong phòng nóng nhất, ghi số vào bốn giờ chiều trong một tuần.
• Làm một thay đổi thôi, rồi ghi tiếp một tuần nữa.
• Ghi luôn thời tiết mấy hôm đó, vì trời dịu đi cũng làm số giảm.
• Điện thoại có ứng dụng đo độ sáng, đủ để so phòng này với phòng kia dù số tuyệt đối không chuẩn.
• Có số rồi thì biết nên tiêu tiền vào đâu, thay vì mua theo lời quảng cáo.

Mấy chỗ không sửa bằng che nắng được

• Phòng hoàn toàn không có cửa ra ngoài thì cần thông gió cơ khí, không phải rèm.
• Mái tôn không có lớp cách nhiệt nóng vì dẫn nhiệt, che cửa sổ không giải quyết.
• Nhà ẩm vì thấm hoặc rò nước phải chữa chỗ rò, không phải mở thêm cửa.
• Nếu nghi ngờ kết cấu hay hệ thống điện, gọi thợ có chuyên môn — đây không phải việc tự làm.

Ba việc không hoãn

• Chuyện sức khoẻ thì đi khám, không chờ sửa nhà xong.
• Hỏng hóc về điện, gas, nứt, dột — sửa ngay.
• Hạn giấy tờ, hợp đồng thì theo hạn, không dời vì lý do ngoài lề.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.