Lời khuyên từ người thân: khó nghe theo mà cũng khó từ chối
Lời khuyên khó xử nhất về nhà cửa thường không đến từ người bán hàng, mà đến từ người thân: mẹ, cô, chú, bạn thân, hàng xóm lâu năm.
Họ nói vì thương thật. Nhưng phần lớn lời khuyên ấy đến từ kinh nghiệm riêng của họ, ở một căn nhà khác, trong một hoàn cảnh khác. Và cái khó là từ chối thì mất lòng, nghe theo thì tốn tiền hoặc hỏng việc.
Nghe cho hết trước đã
Phản xạ thường gặp là cắt ngang để giải thích vì sao mình không làm vậy. Điều đó hiếm khi đi tới đâu, vì người kia chưa nói xong thì chưa nghe được gì.
Nghe hết, hỏi thêm một hai câu — "nhà mình hồi đó làm vậy hả mẹ" — thường bạn sẽ thấy đằng sau lời khuyên là một câu chuyện, và câu chuyện ấy mới là thứ họ muốn kể.
Phân loại trước khi quyết
- Việc nhỏ, rẻ, làm được ngay — kê lại một món, đổi chỗ một chậu cây, thêm một tấm rèm. Cứ làm, nó rẻ hơn cả buổi tranh luận.
- Việc tốn tiền hoặc tốn công lớn — đập tường, đổi cửa, xây lại bếp. Đây là chỗ phải cân thật.
- Việc đụng tới an toàn hoặc sức khoẻ — điện, gas, thuốc men, chuyện chữa bệnh. Đây là chỗ không nhượng bộ.
- Việc thuộc về nếp nhà — thờ cúng, ngày giỗ. Đây là phần nên theo người lớn, vì nó vốn là chuyện của cả nhà.
Bốn nhóm này đòi bốn cách xử khác nhau. Gộp chúng lại làm một là lý do nhiều nhà cãi nhau về những việc lẽ ra rất nhỏ.
Cách từ chối mà không mất lòng
- Cảm ơn trước, nói lý do sau — và lý do nên là hoàn cảnh, không phải là đúng sai. "Nhà con hẹp quá nên không kê được" dễ nghe hơn "cái đó không có cơ sở".
- Nhận một phần nếu có phần nào làm được. Người ta thường hài lòng khi thấy lời mình có tác dụng.
- Hoãn chứ đừng bác: "để con làm xong phần bếp rồi con tính tiếp" — nhiều chuyện tự nguội đi.
- Đừng tranh luận về niềm tin. Bạn sẽ không thắng, và cũng không cần thắng.
Khi lời khuyên tốn tiền
Nếu người thân khuyên một việc tốn kém, hãy đưa nó về ngôn ngữ con số và thứ tự ưu tiên thay vì ngôn ngữ đúng sai:
- Việc này tốn bao nhiêu, và nhà mình đang còn bao nhiêu cho phần sửa chữa.
- So với việc đang cần hơn — chống dột, sửa điện, đổi bình nóng lạnh — thì cái nào làm trước.
- Nếu làm thì làm được phần nhỏ trước không.
Cách này để người kia thấy bạn không bác lời họ, mà đang xếp lịch. Phần lớn trường hợp là đủ.
Thử rẻ trước khi cãi
Với kha khá lời khuyên, cách gọn nhất không phải tranh luận mà là thử bản rẻ nhất của nó trong vài tuần:
- Kê thử thay vì đóng cố định. Dời cái tủ chứ đừng đóng tủ mới.
- Dán giấy đúng cỡ lên tường thay vì khoan treo ngay.
- Mượn hoặc mua món rẻ nhất cùng loại để xem mình có dùng thật không.
- Đặt hạn: thử ba tuần rồi cả nhà cùng xem lại.
Cách này có hai cái lợi: bạn biết được câu trả lời thật, và người khuyên thấy lời mình được tôn trọng. Phần lớn tranh luận về nhà cửa tan đi sau khi thử chứ không tan sau khi nói.
Khi người khuyên ở xa
Bố mẹ ở quê, con ở thành phố — lời khuyên đi qua điện thoại nên dễ lệch, vì người khuyên không thấy căn nhà. Cách gỡ đơn giản: gửi vài tấm ảnh hoặc quay một vòng ngắn.
Nhiều khi vừa nhìn thấy chỗ ở thật là lời khuyên tự đổi, và câu chuyện chuyển từ tranh luận sang cùng nhau nghĩ cách. Đây cũng là cách để người ở xa yên tâm — thứ mà đằng sau phần lớn lời khuyên chính là điều họ muốn.
Khi hai người thân khuyên ngược nhau
Chuyện rất thường: mẹ nói thế này, cô nói thế kia. Vài điều giúp:
- Đừng kể lại lời người này cho người kia. Đó là cách nhanh nhất biến chuyện nhà thành chuyện hai người.
- Quyết rồi thì nói gọn, không giải thích mình đã theo ai.
- Nếu bị hỏi thẳng thì lấy lý do hoàn cảnh: "nhà con chỉ kê được thế này thôi".
Lời khuyên dắt theo một người bán
Có dạng khác hẳn: người thân giới thiệu một người quen — thầy, thợ, chỗ bán hàng. Lời khuyên lúc này đi kèm quan hệ, nên từ chối càng khó, và nếu việc hỏng thì mất cả tiền lẫn tình.
Cách giữ cho gọn: vẫn hỏi giá và vẫn yêu cầu viết ra như với người lạ, và nói trước điều đó ngay từ đầu — "con làm rõ giấy tờ cho sòng phẳng, chứ không phải không tin bác". Người làm ăn đàng hoàng không phiền; ai phiền thì đó cũng là một câu trả lời.
Chỗ phải giữ
Có hai việc không nhượng bộ dù người khuyên thân tới đâu: an toàn (điện, gas, kết cấu, lối thoát) và sức khoẻ (việc chữa trị, thuốc men, lịch khám).
Nếu ai đó khuyên bạn hoãn một việc y tế hay bỏ thuốc vì lý do liên quan tới nhà cửa hoặc ngày giờ, thì đó là chỗ nói thẳng một lần, dứt khoát, và không bàn thêm. Giữ hoà khí không đáng để đổi lấy chuyện đó.
Và khi bạn là người đi khuyên
Đổi vai thì nguyên tắc cũng vậy: kể kinh nghiệm của mình, đừng ra chỉ thị; hỏi trước xem người ta có muốn nghe không; và nói xong thì thôi, đừng hỏi lại lần sau xem họ đã làm chưa.
Ba điều gọn lại
- Nghe cho hết — đằng sau lời khuyên thường là một câu chuyện, và đó mới là thứ họ muốn kể.
- Phân loại bốn nhóm: việc nhỏ cứ làm, việc lớn thì cân, an toàn thì không nhượng, nếp nhà thì theo người lớn.
- Từ chối bằng hoàn cảnh, không bằng đúng sai; và đừng tranh luận về niềm tin.