Đồ không dùng nữa: quyết giữ hay bỏ, và bỏ thế nào cho đúng
Nhà chật không phải lúc nào cũng vì thiếu chỗ — nhiều khi vì giữ quá nhiều thứ không còn dùng. Bài này bàn phần khó nhất: quyết bỏ cái gì, và bỏ thế nào cho đúng với từng loại đồ.
Vì sao khó bỏ
Biết lý do thì dễ quyết hơn. Ba lý do phổ biến:
Tiếc tiền đã bỏ ra. Món mua đắt mà không dùng thì bỏ thấy xót. Nhưng tiền đó đã tiêu rồi — giữ món đồ lại không lấy tiền về, chỉ tốn thêm chỗ.
Sợ sau này cần. Phép thử đơn giản: hai năm qua có lần nào cần chưa? Nếu chưa, và nếu cần thì mua lại hoặc mượn được, thì giữ chủ yếu là giữ cảm giác an tâm.
Gắn kỷ niệm. Đây là lý do chính đáng nhất và cũng là lý do không nên ép. Nhưng giữ kỷ niệm thì không cần giữ hết — giữ vài món đại diện thay vì cả thùng thường là đủ.
Cách quyết nhanh cho đồ thường
Đứng trước một món, hỏi ba câu theo thứ tự:
Một — nó còn dùng được không? Hỏng mà không định sửa thì hết chuyện.
Hai — năm qua có dùng lần nào không? Với đồ theo mùa thì tính một vòng mùa.
Ba — nếu mất, có mua lại không? Câu này lật ngược vấn đề và rất hiệu quả. Không mua lại nghĩa là không thật sự cần.
Thêm một mẹo cho món lưỡng lự: bỏ vào một thùng, ghi ngày, cất đi. Sáu tháng không mở tới thì bỏ cả thùng, khỏi mở ra xem lại.
Đồ điện và pin: không bỏ vào rác thường
Đây là nhóm có luật riêng ở nhiều nơi, và cũng là nhóm có rủi ro thật.
Pin — nhất là pin sạc và pin cúc áo — không bỏ chung rác sinh hoạt. Pin lithium bị bóp méo hoặc đâm thủng có thể bốc cháy, và đã có nhiều vụ cháy xe rác vì lý do này. Pin cúc áo còn nguy hiểm với trẻ nhỏ nếu nuốt phải, nên đừng để lăn lóc trong lúc chờ đem bỏ.
Thiết bị có pin liền — điện thoại cũ, tai nghe không dây, sạc dự phòng, đồ chơi có pin — cũng vậy.
Nhiều siêu thị, cửa hàng điện máy và điểm thu gom có chỗ nhận pin và thiết bị cũ. Cách làm gọn: để một hộp nhỏ trong nhà gom pin cũ, đầy thì đem đi một lần.
Một lưu ý an toàn: sạc dự phòng hoặc pin bị phồng thì đừng dùng nữa và đừng sạc tiếp, để nơi thoáng, xa vật dễ cháy, rồi đem bỏ đúng chỗ sớm.
Thuốc cũ và thuốc hết hạn
Đừng đổ xuống bồn cầu và đừng vứt thẳng vào thùng rác trong nhà nếu có trẻ nhỏ hoặc vật nuôi.
Nhiều nhà thuốc có nhận thuốc cũ để xử lý. Hỏi nhà thuốc gần nhà là cách nhanh nhất, và cũng là cách đúng nhất vì họ biết quy định hiện hành.
Nhân tiện, đây là dịp tốt để rà lại tủ thuốc: bỏ thứ hết hạn, bỏ thứ đã mở lâu, và ghi lại thứ cần mua bù.
Giấy tờ có thông tin cá nhân
Hoá đơn, sao kê, giấy khám bệnh, bao thư có địa chỉ, giấy tờ có số tài khoản — nhóm này không bỏ nguyên tờ.
Xé vụn hoặc cắt nhỏ phần có thông tin trước khi bỏ. Nghe cẩn thận quá mức, nhưng thông tin cá nhân rơi ra ngoài là thứ không thu lại được.
Còn giấy tờ nào phải giữ thì hỏi cho chắc — giấy tờ nhà đất, hợp đồng, giấy tờ liên quan nghĩa vụ tài chính đều có thời hạn lưu riêng và quy định thay đổi theo thời gian. Hỏi nơi cấp hoặc người có chuyên môn, đừng đoán rồi bỏ.
Đồ thờ cúng và đồ của người đã mất
Nhóm này không quyết bằng logic gọn gàng được, và cũng không nên.
Đồ thờ tự cũ — bát hương, tượng, đồ dùng trên bàn thờ — mỗi nhà một nếp và mỗi truyền thống một cách. Hỏi người lớn trong nhà, hoặc người trong truyền thống của gia đình. Đây không phải chỗ để người trẻ tự quyết cho nhanh.
Đồ của người đã mất — không có thời hạn nào đúng cho mọi người. Có nhà giữ lâu, có nhà thu xếp sớm, và cả hai đều bình thường. Nếu trong nhà có người chưa sẵn sàng thì chờ; món đồ không chạy đi đâu.
Bắt đầu từ đâu cho đỡ nản
Lỗi phổ biến nhất là mở tủ lớn nhất ra trước, bày hết ra sàn, rồi hết sức giữa chừng — nhà bừa hơn lúc chưa dọn.
Cách đỡ nản hơn: chọn một ngăn, không chọn một phòng. Một ngăn kéo, một kệ, một hộp. Làm xong thấy kết quả ngay và có đà làm tiếp.
Bắt đầu từ nhóm dễ quyết trước — đồ hỏng, đồ hết hạn, đồ trùng nhau. Ba nhóm này gần như không phải nghĩ, mà dọn xong đã trống ra kha khá. Để nhóm gắn kỷ niệm lại sau cùng, khi đã quen tay.
Đặt sẵn bốn chỗ trước khi bắt đầu: giữ, cho, bỏ, và chưa quyết. Không có chỗ "chưa quyết" thì mọi món lưỡng lự đều quay về chỗ cũ.
Và hẹn giờ — hai mươi phút một lượt, đều đặn, hiệu quả hơn một ngày cuối tuần làm tới kiệt sức rồi bỏ dở nửa năm.
Dọn nhà chung: hỏi trước khi bỏ
Đây là chỗ sinh mâu thuẫn nhiều nhất, và nó không phải chuyện gọn gàng nữa.
Không bỏ đồ của người khác mà không hỏi. Kể cả khi bạn chắc chắn họ không dùng. Món trông vô nghĩa với mình có thể gắn với chuyện mình không biết.
Cách làm được việc mà không gây căng: mỗi người chịu trách nhiệm phần đồ của mình, còn đồ dùng chung thì quyết cùng nhau. Bạn dọn phần bạn trước — thường nó cũng tạo ra hiệu ứng tự nhiên.
Với đồ của người lớn tuổi trong nhà, thêm một lớp nữa: họ quyết, mình đỡ tay. Nhiều thứ trông như đồ thừa lại là mốc thời gian của cả một quãng đời. Đề nghị giúp thì được; tự dọn hộ thì không.
Còn nếu cả nhà lệch nhau về mức gọn thì thoả thuận theo khu vực chứ đừng theo tiêu chuẩn chung: chỗ sinh hoạt chung giữ theo mức đã thống nhất, phòng riêng thì để người ở đó tự lo.
Bỏ mà không phí: cho, tặng, bán lại
Nhiều thứ còn tốt, chỉ là không hợp với mình nữa:
- Quần áo còn lành — cho người quen hoặc gửi các điểm nhận quyên góp.
- Sách — cho, hoặc gửi các nhóm nhận sách cũ.
- Đồ gia dụng còn chạy — bán lại hoặc cho, thường có người cần.
- Đồ trẻ em — kiểm tra kỹ phần an toàn trước khi cho: chỗ gãy, ốc lỏng, dây dài. Ghế ngồi ô tô cho trẻ thì có hạn sử dụng và không nên cho lại nếu đã từng va chạm.
Nguyên tắc chung: đừng cho món hỏng. Cho đồ hỏng là chuyển việc bỏ rác sang người khác.
Làm sao để không quay lại như cũ
Dọn một lần rồi đầy lại là chuyện bình thường. Mấy thói quen giữ được lâu:
Vào một thì ra một với nhóm đồ hay tích: quần áo, ly cốc, hộp đựng.
Một chỗ tạm duy nhất cho đồ chưa quyết, và mỗi tháng dọn chỗ đó một lần.
Mở hộp ngay khi mua — thùng carton chưa mở là thứ chiếm chỗ nhiều nhất trong các nhà chật.
Tóm lại
Ba câu quyết nhanh: còn dùng được không, năm qua có dùng không, nếu mất có mua lại không. Món lưỡng lự thì bỏ thùng ghi ngày, sáu tháng không mở thì bỏ cả thùng.
Pin và đồ điện có pin không bỏ vào rác thường — gom một hộp rồi đem tới điểm nhận. Thuốc cũ hỏi nhà thuốc. Giấy có thông tin cá nhân thì xé vụn phần có thông tin. Đồ thờ tự và đồ của người đã mất thì hỏi người lớn trong nhà, không quyết cho nhanh.