Độ ẩm trong nhà: đo bằng gì, bao nhiêu là vừa
Độ ẩm là thứ ảnh hưởng tới cảm giác trong nhà nhiều hơn người ta tưởng, và cũng là thứ ít ai đo. Cùng một nhiệt độ hai mươi tám độ, nhà khô ráo thì dễ chịu còn nhà ẩm thì bức bối; cùng hai mươi độ, nhà khô thì mát còn nhà nồm thì lạnh buốt và mọi bề mặt đều ướt.
Bài này nói về cách đo, khoảng nào là hợp lý, và làm gì khi quá ẩm hoặc quá khô — theo đúng tinh thần của trang này là chỉ nói những gì kiểm được.
Đo bằng gì
Dụng cụ là ẩm kế, loại điện tử để bàn giá không cao, thường kèm luôn nhiệt kế. Đây là khoản chi nhỏ nhất trong mọi việc liên quan tới cải thiện nhà ở, và là khoản cho nhiều thông tin nhất.
Mấy lưu ý khi đo:
Đặt ở nơi sinh hoạt thật, ngang tầm người ngồi hoặc nằm, không đặt sát tường ngoài, không đặt cạnh cửa sổ, không đặt gần bếp hay nhà tắm. Những chỗ đó cho số không đại diện cho cả phòng.
Đo nhiều phòng và nhiều thời điểm. Phòng ngủ đóng kín cả đêm khác hẳn phòng khách; sáng sớm khác giữa trưa. Một lần đo không nói lên gì nhiều; theo dõi vài ngày mới thấy hình.
Ẩm kế rẻ thường lệch. Không cần chính xác tuyệt đối — điều bạn cần là xu hướng và mức tương đối giữa các phòng. Nhưng nếu hai máy đặt cạnh nhau cho hai số cách nhau quá xa thì ít nhất một cái sai.
Khoảng nào là hợp lý
Mức thường được khuyến nghị cho không gian ở là khoảng 40 đến 60 phần trăm độ ẩm tương đối. Đây là con số được nhiều tổ chức về sức khoẻ và xây dựng nêu ra, dựa trên hai lý do: dưới mức đó thì niêm mạc mũi họng khô, da khô, đồ gỗ co ngót; trên mức đó thì nấm mốc phát triển mạnh và mạt bụi nhà sinh sôi.
Ở Việt Nam thì thực tế thường lệch lên trên. Nhiều nhà ở miền Nam quanh năm ở mức sáu mươi tới bảy mươi, và miền Bắc mùa nồm có thể vượt xa hơn nữa. Đạt được khoảng lý tưởng không phải lúc nào cũng khả thi — nhưng biết mình đang ở đâu thì mới biết nên làm gì.
Dấu hiệu nhận ra quá ẩm mà không cần máy: tường có vệt mốc, mùi ẩm trong tủ quần áo, gương và mặt kính đọng nước, sàn gạch ướt dính chân, bánh kẹo mềm nhanh, giấy tờ ỉu.
Dấu hiệu quá khô: da và môi nứt, sáng dậy khô họng, tĩnh điện khi chạm tay nắm cửa, đồ gỗ nứt nẻ. Ở Việt Nam chuyện này ít gặp hơn, và thường xảy ra trong phòng bật điều hoà liên tục nhiều giờ.
Khi quá ẩm: làm theo thứ tự
Một là tìm nguồn ẩm. Trước khi mua máy móc gì, tìm xem nước từ đâu vào: tường thấm, ống rò rỉ, phơi quần áo trong nhà, nấu nướng không có quạt hút, nhà tắm không thông gió. Một vết rò rỉ nhỏ dưới bồn rửa có thể giữ cả một góc nhà ẩm quanh năm — máy hút ẩm chạy suốt ngày cũng không thắng nổi.
Hai là thông gió đúng lúc. Đây là chỗ nhiều người làm ngược. Ngày hanh khô thì mở toang cửa; ngày nồm thì đóng cửa lại, vì mở cửa lúc đó là mời hơi nước vào nhà rồi nó ngưng tụ lên mọi bề mặt. Cách phân biệt đơn giản: nếu sàn nhà và tường đang "đổ mồ hôi" thì đóng, đừng mở.
Nhà tắm và bếp thì ngược lại — hai chỗ này cần hút ra ngoài ngay sau khi dùng, bất kể thời tiết.
Ba là máy hút ẩm cho phòng cần thiết. Hiệu quả thật và đo được. Chọn công suất theo diện tích phòng, và nhớ rằng máy chỉ hiệu quả khi phòng đóng kín — chạy máy mà mở toang cửa là hút ẩm cho cả khu phố.
Bốn là điều hoà chế độ khô. Nhiều máy có chế độ này và nó hút ẩm khá tốt, tuy tốn điện hơn máy hút ẩm chuyên dụng cho cùng lượng nước lấy ra.
Năm là mấy cách nhỏ: hộp hút ẩm và túi hạt chống ẩm cho tủ quần áo và tủ giày (chỉ hiệu quả trong không gian kín nhỏ, không có tác dụng với cả phòng); kê đồ gỗ cách tường một khoảng cho thoáng mặt sau; và không xếp quần áo còn hơi ẩm vào tủ.
Khi quá khô
Chủ yếu là phòng ngủ bật điều hoà cả đêm. Cách chữa: đặt một chậu nước trong phòng (rẻ nhất, có tác dụng ở mức vừa phải); dùng máy tạo ẩm nếu cần; hoặc đơn giản là nâng nhiệt độ điều hoà lên vài độ và dùng quạt — máy chạy ít hơn thì hút ẩm ít hơn.
Máy tạo ẩm thì phải rửa thường xuyên, vì nước đọng lâu trong khoang là chỗ vi khuẩn phát triển rồi phun ra không khí. Đây là điều rất nhiều người bỏ qua.
Nhiệt độ và độ ẩm đi cùng nhau
Hai thứ này không tách rời được. Không khí nóng giữ được nhiều hơi nước hơn không khí lạnh — đây là lý do vì sao mặt kính lạnh thì đọng nước, và vì sao góc tường phía ngoài lạnh hơn lại là chỗ mốc trước tiên.
Hệ quả thực tế: chỗ lạnh nhất trong phòng là chỗ mốc đầu tiên. Muốn tìm chỗ sắp mốc thì tìm chỗ lạnh — sau tủ áp tường ngoài, góc trần phía bắc, chân tường tiếp giáp với nền.
Và ngược lại: sưởi ấm một góc lạnh đôi khi giải quyết vấn đề mốc ở đó tốt hơn là hút ẩm cả phòng.
Vì sao chuyện này đáng để tâm
Ngoài chuyện đồ đạc hỏng, độ ẩm cao kéo dài liên quan tới nấm mốc và mạt bụi nhà, và cả hai đều là tác nhân đã được ghi nhận với người có bệnh hô hấp hoặc dị ứng. Người trong nhà hay hắt hơi buổi sáng, hay ho về đêm, hoặc trẻ nhỏ hay viêm mũi — đây là một trong những thứ đáng kiểm.
Cần nói rõ: đây là mối liên hệ được ghi nhận, không phải chẩn đoán. Triệu chứng kéo dài thì nên đi khám — bài viết này chỉ chỉ ra một yếu tố trong nhà đáng kiểm tra song song, không thay được ý kiến của người có chuyên môn.
Liên hệ với cách nói phong thuỷ
Cách nói truyền thống có khái niệm "khí ẩm thấp", "nhà tù túng không thoáng khí", và khuyên giữ nhà thông thoáng. Về mặt việc làm thì nó trùng khít với những gì ở trên — thông gió, tránh ẩm đọng, đừng để phòng đóng kín quanh năm.
Khác biệt duy nhất là ở chỗ bây giờ ta đo được. Một con số trên ẩm kế nói cho ta biết chắc chắn hơn mọi cảm nhận, và nó cho phép kiểm tra xem việc mình vừa làm có tác dụng hay không. Đó chính là tinh thần của trang này: giữ lại những việc làm hợp lý, và thay phần phỏng đoán bằng phép đo.
Tóm lại
Mua một ẩm kế, đặt đúng chỗ, theo dõi vài ngày ở vài phòng. Khoảng 40–60% là mức thường được khuyến nghị. Quá ẩm thì tìm nguồn nước trước khi mua máy, thông gió đúng ngày, và nhớ rằng ngày nồm phải đóng cửa. Chỗ lạnh nhất trong phòng là chỗ mốc trước tiên. Và nếu trong nhà có người hay hắt hơi ho hen kéo dài thì đây là một yếu tố đáng kiểm, song song với việc đi khám.